Geen Crisis zonder Risico
Waarom je ‘Crisiscommunicatie’ niet kunt spellen zonder ‘Risico’.
In ons vakgebied zijn we dol op hokjes. Aan de ene kant hebben we de risicocommunicatie professionals. Dat zijn vooral de denkers. Ze opereren in de ‘koude fase’. Ze houden zich bezig met scenariodenken, lange termijn reputatiemanagement en het voorbereiden van de organisatie op dingen die misschien nooit gaan gebeuren. Als je het plat slaat, zijn zij bezig met de “Wat als (…)?”-vraag.
Aan de andere kant staan de crisiscommunicators. Laten we hen de doeners noemen. Voordat iedereen gaat reageren: dat verschil tussen denkers en doeners ligt in de praktijk natuurlijk veel genuanceerder; voor deze blog is het handig om ze te scheiden. Zij focussen op de “Wat nu?”-vraag. Zij komen in actie tijdens de ‘warme fase’. Zodra de telefoon roodgloeiend staat bij een incident, zorgen zij voor het handelingsperspectief, duiding en snelheid.
In de praktijk, en zeker in grote organisaties, zijn dit vaak gescheiden werelden. Aparte teams, aparte plannen, aparte budgetten. Risicomanagement is onderdeel van de dagelijkse strategie en woordvoering. Crisiscommunicatie is een specialisme.
Maar is die scheiding wel terecht?
Letters liegen niet
Laatst keek ik naar het woord crisiscommunicatie en zag ik iets wat ik niet eerder zo helder had gezien. De letters van het woord ‘risico’ zitten letterlijk verborgen in onze functietitel:
Is dit toeval? Of zit er een fundamentele verbinding tussen deze werelden? Risico vormt de brug tussen de crisis en de communicatie. Je kunt het woord niet spellen zonder deze letters. En dus kun je het vak “communicatie” niet uitoefenen zonder beide. Koud en warm zijn één temperatuur. De scheiding tussen de koude fase (risico) en de warme fase (crisis) is in de werkelijkheid kunstmatig.
Risicocommunicatie is ‘pre-crisiscommunicatie’
Alles wat je doet om betrokkenen of stakeholders nu al te informeren over mogelijke scenario’s, bouwt het krediet op dat je nodig hebt als het misgaat. Het is het bouwen van de dijk voordat het stormt.
Crisiscommunicatie is ‘gerealiseerde risicocommunicatie’
Op het moment dat de crisis uitbreekt, val je terug op wat je in de koude fase hebt voorbereid. Heb je nagedacht over de scenario’s? Dan is je handelingsperspectief in de crisis geen paniekvoetbal, maar een uitgevoerd plan.
R I S I C O zit midden in de crisis
Als we risicocommunicatie zien als een theoretische exercitie en crisiscommunicatie als puur operationeel ‘brandjes blussen’, missen we de boot. Een sterke communicatiestrategie omarmt dat R I S I C O midden in de crisis zit. Dat betekent:
- gebruik de crisis om je risicoscenario’s (achteraf) aan te scherpen.
- gebruik risicoscenario’s om vaker te oefenen; ook ultrakorte oefeningen tijdens een teamoverleg helpen daarbij.
- Communiceer preventief over onzekerheden (risico’s) en hoe je daarop reageert: jullie als organisatie en jullie doelgroep/klant/publiek. Het zorgt tijdens een crisis voor meer vertrouwen (“Hé, daar hadden ze al over nagedacht”). Een publiek/doelgroep dat risico’s snapt, zal anders reageren tijdens een crisis.
- Zie het risico’s en crisis als een continuüm: Het is geen aan/uit-schakelaar, maar een glijdende schaal van voorbereiding naar uitvoering.
Laten we stoppen met het benadrukken van de verschillen. De onderliggende doelen van risicocommunicatie en crisiscommunicatie zijn hetzelfde. Ze horen onlosmakelijk bij elkaar. Wie het ‘risico’ uit de crisiscommunicatie haalt, houdt alleen maar ‘crisis‘ over. En dat is precies wat we willen voorkomen.
Wil je meer weten over onze aanpak in functie-opleidingen crisiscommunicatie, een Masterclass Risicocommunicatie volgen of heb je tijdelijk even niet de beste risico- of crisisadviseur beschikbaar? Neem contact met ons op.
Team crisiscommunicatie V&R
Linda de Jongh, Keesjan Steverink, Robin van Riesen, Mathijs Weijkamp, Jeroen Polman en John Rozema
De calamiteitenzender inzetten voor effectieve crisiscommunicatie
Op papier is de procedure helder: de Veiligheidsregio belt, verifieert en bevestigt per mail. Maar in de chaos van een crisis biedt een protocol geen garanties. Op 5 februari 2026 bewees Veiligheidsregio Fryslân dat de sleutel tot succes niet in het protocol ligt, maar in gezamenlijk trainen en oefenen.
De crisisorganisatie en de media weten elkaar prima te vinden, maar de status ‘calamiteitenzender’ is van een andere orde. Het is een middel met een strak ingeregelde procedure die, gelukkig, zelden wordt geactiveerd. Juist daarom wil je de zekerheid dat dit proces blindelings werkt als de veiligheid in het geding is. Veiligheidsregio Fryslân koos daarom voor een unieke aanpak: geen interne training, maar oefenen met de partner om wie het draait: Omrop Fryslân.
Waarom samen trainen een gouden zet is
Met elf crisisfunctionarissen en zes omroepmedewerkers aan één tafel was de setting uniek. Deze ‘gouden zet’ draaide niet alleen om kennismaken, maar om het valideren van de samenwerking. Deelnemers ervaarden direct wat de impact is als de zender ‘aan’ gaat. Hoe lopen de lijnen? Wat is de meerwaarde? En vooral: hoe bepaal je onder hoge tijdsdruk de juiste inhoud? Door de actieve deelname van Omrop Fryslân werd de theorie direct getoetst aan de weerbarstige praktijk.
Vuurproef met scenario’s
Tijdens realistische scenario’s, zoals een langdurige stroomstoring en een incident met gevaarlijke stoffen (inclusief NL-Alert en WAS-palen), werd de druk opgevoerd. Deelnemers moesten niet alleen een eerste bericht opstellen, maar ook reageren op nieuwe wendingen in de crisis. Het resultaat: de procedure is niet langer een document, maar een getrainde werkwijze.
Selma Huisman, opdrachtgever vanuit Veiligheidsregio Fryslân, vat de meerwaarde krachtig samen:
‘Je kunt procedures tot in detail beschrijven, maar pas wanneer je het samen doet, merk je of het echt werkt. Juist daarom was het bijzonder waardevol om dit samen met Omrop Fryslân te doen. Door gezamenlijk stil te staan bij de betekenis, werking en inzet van de calamiteitenzender hebben we belangrijke nieuwe inzichten opgedaan in elkaars rol, mogelijkheden en verwachtingen. Deze gedeelde ervaring helpt ons om in een echte crisissituatie sneller en beter op elkaar ingespeeld te zijn.’
FAQ
Wat is een rampen- of calamiteitenzender?
Een rampenzender (ook wel calamiteitenzender genoemd) is een officiële radio- of televisiezender die door de overheid wordt ingezet om cruciale informatie te delen tijdens een grote ramp, crisis of noodsituatie. In Nederland fungeert de regionale omroep in elke veiligheidsregio als de aangewezen rampenzender.
Hoe werkt een rampenzender?
Wanneer de overheid de rampenzender activeert, onderbreekt de omroep de normale programmering om direct informatie van de hulpdiensten uit te zenden. Dit gebeurt bijvoorbeeld bij grote branden, overstromingen of dreigende wateroverlast. En bij grote ongelukken of terroristische dreigingen.
Wat moet je doen als de rampenzender actief is?
Zodra de sirene gaat, is het advies: ga naar binnen, sluit ramen en deuren en zet de rampenzender aan. Je hoort dan precies wat er aan de hand is en welke instructies je moet opvolgen om jezelf en anderen in veiligheid te brengen.
Wie mag de calamiteitenzender inzetten?
De voorzitter van de Veiligheidsregio heeft de formele bevoegdheid. In de praktijk wordt dit mandaat vaak gedelegeerd aan de Operationeel Leider (OL) of het Gemeentelijk Beleidsteam (GBT), afhankelijk van de schaal van het incident.
Wat is het verschil tussen NL-Alert en de calamiteitenzender?
- NL-Alert: Het primaire alarmmiddel voor directe actie (“Blijf binnen, sluit ramen en deuren”). Het is de snelle ’tik op de schouder’ via de mobiele telefoon.
- Calamiteitenzender: Het secundaire informatiemiddel (regionale omroep) voor verdieping, achtergronden en uitgebreide instructies nadat het eerste alarm is afgegaan.
Oefenen onder druk: hoe Veiligheidsregio Drenthe het Actiecentrum Crisiscommunicatie tot leven bracht
Zes sessies, twaalf gemeenten, één doel: het Actiecentrum Crisiscommunicatie laten draaien alsof het écht crisis was.
Samen met Veiligheidsregio Drenthe brachten we een compacte oefenreeks tot leven die de deelnemers van begin tot eind in de crisisdynamiek trok. Binnen enkele minuten veranderde een rustige vergaderruimte in een bruisend actiecentrum: telefoons rinkelen, (social) mediaberichten stromen binnen en besluiten moeten in hoog tempo worden genomen. De druk was voelbaar, precies zoals in een echte crisis.
Tijdens elk dagdeel oefenden twee gemeenten samen. De ene nam plaats in het Actiecentrum Crisiscommunicatie, terwijl de andere het tegenspel verzorgde. Daarna werden de rollen omgedraaid. Zo kreeg elke gemeente binnen de Veiligheidsregio Drenthe de kans om niet alleen te oefenen, maar ook echt te ervaren wat effectieve crisiscommunicatie vraagt.
Realisme door tegenspel en online media simulator
Om de oefening zo realistisch mogelijk te maken, werd ook de Trainer Online Media (TOM) van V&R ingezet. Hiermee konden de omgevingsanalisten direct reageren op de gebeurtenissen in de ‘buitenwereld’. De druk liep op, beslissingen moesten worden genomen en de samenwerking in het Actiecentrum werd op de proef gesteld. Tijdens de oefening stond de BOB-vergadering (Beeldvorming, Oordeelsvorming, Besluitvorming) centraal.
Deelnemers leerden tijdens deze mini-oefeningen niet alleen wat ze moeten doen tijdens een crisis, maar vooral hoe ze dat samen doen: met wie stem je af, wat communiceer je naar buiten, en hoe houd je overzicht als alles tegelijk gebeurt?
De energie spatte eraf
Wat ons vanuit V&R het meest is bijgebleven? Het enthousiasme van de deelnemers. Na afloop hoorden we een aantal keer: “Is het nu al voorbij?” of “Ik zou dit graag nog eens willen doen!” We durven wel te stellen dat de energie, het fanatisme en het (leer)plezier deze bijzondere oefenreeks tot een groot succes maakten.
Ook Liesbeth Mennink, strategisch adviseur risico- en crisiscommunicatie bij Veiligheidsregio Drenthe, kijkt met trots terug:
“Het was geweldig om te zien hoe de deelnemers erin doken. Iedereen ging vol voor zijn rol, ook het tegenspel! Zo leer je écht hoe crisiscommunicatie werkt als de druk hoog is. Het feit dat we dit in compacte sessies konden doen, maakt het extra krachtig. Ik vond het fijn om samen met V&R invulling te geven aan de wens van onze gemeenten om op deze manier te kunnen oefenen.”
Liesbeth was zelf zo betrokken dat ze de tegenspelrol van Communicatieadviseur CoPI op zich nam, en dat droeg natuurlijk ook bij aan het realistischer maken van het scenario.
Compact, realistisch en leerzaam
De combinatie van korte oefentijd, actief tegenspel en druk vanuit de online media resulteerde in een dynamische, leerzame oefenomgeving. Deelnemers leerden de kracht van samenwerking kennen, ontdekten waar hun knelpunten lagen en ervoeren hoe belangrijk communicatie is in crisistijd.
Ook V&R kijkt met trots terug op deze intensieve maar effectieve oefenreeks. Sterker nog, wij zijn ervan overtuigd dat ook andere veiligheidsregio’s en crisispartners voordeel kunnen halen uit deze aanpak.
Wil jouw organisatie ook op een realistische, compacte manier oefenen? We vertellen graag meer over deze succesvolle formule. Neem contact op met V&R en ervaar zelf hoe waardevol het is om onder druk te leren samenwerken.
FAQ
Wat is het hoofddoel van het oefenen onder druk?
Bij deze specifieke oefening was het hoofddoel om het Actiecentrum Crisiscommunicatie te laten functioneren alsof er een echte crisis gaande was. Op deze wijze ervaren deelnemers, van communicatieadviseurs tot omgevingsanalisten, wat effectieve crisiscommunicatie van ze vraagt en leren ze hoe je effectief kan samenwerken onder hoge druk.
Hoe creëer je een zo realistisch mogelijk oefening?
Realisme wordt gecreëerd door bijvoorbeeld actief tegenspel en de inzet van de Trainer Online Media (TOM) van V&R, waarmee omgevingsanalisten direct kunnen reageren op gesimuleerde mediaberichten en gebeurtenissen in de ‘buitenwereld’. Door middel van het opstellen van omgevingsanalyses op basis van diverse bronnen die in de media simulator zichtbaar zijn (nieuwsmedia, social media, livestreams en reacties online) wordt de ‘buitenwereld naar binnen gehaald’.
Live omgevingsanalyses tijdens festival
Een omgevingsanalyse is allang niet meer iets wat we alleen uit de kast trekken bij een GRIP-opschaling of een crisis. We gebruiken deze vorm van monitoring en duiding ook bij de voorbereiding op risico’s, bij het herstel na een incident én bij evenementen. Zo kregen we vanuit de gemeente Amsterdam de vraag of wij tijdens Het Festival op de Ring omgevingsanalyses wilden verzorgen. Geen onbekende klus voor ons, maar wel eentje die je serieus voorbereidt.
Het begint altijd met vragen. Waarom willen jullie een analyse? Wat willen jullie vooral weten? Welke kanalen zijn voor jullie belangrijk? En hoe snel moet informatie bij jullie zijn? Niet elke opdrachtgever heeft daar direct een helder antwoord op, maar doorvragen helpt om scherp te krijgen wat de verwachtingen zijn. Daarna komt de technische inrichting, in dit geval met Coosto en Spotler Engage, en dan begint het echte werk.
Op zaterdag 21 juni gingen we van start. Na een warme overdracht van de eerste analist, namen collega’s Robin (overdag) en Keesjan (’s avonds) het over. Tijdens het festival hielden we een breed spectrum aan bronnen in de gaten: nieuwsmedia, social posts, X, livestreams, en ook de reacties daaronder. En wat je dan ziet, is niet alleen het verloop van het festival zelf, maar ook hoe de sfeer op verschillende plekken anders wordt ervaren. Wanneer kantelt de stemming? Wie geeft daar woorden aan? En hoe wordt een gebeurtenis geframed door media, terwijl het beeld op social media anders is?
Bij de analyses werd ook, indien nodig, advies gegeven en in de avond werd ook veelvuldig telefonisch geschakeld zodat het organiserend team direct actie kon ondernemen. Soms met een korte update, soms met een belletje. Wat opviel: bij festivals heb je, in tegenstelling tot crises, de luxe van voorbereidingstijd. En dat maakt uit. Je kunt vooraf heldere afspraken maken, scenario’s bespreken en tooling klaarzetten. Een festival is geen crisis maar het vraagt alsnog een scherpe blik op het moment zelf. Hoe mensen online reageren, hoe media beelden gebruiken, hoe er gepraat wordt over sfeer en veiligheid verandert continu. Precies daar zit de waarde van een omgevingsanalyse. Het helpt je om grip te houden op het moment en waar nodig bij te sturen.
Wil je eens sparren over monitoring of omgevingsanalyses bij evenementen of crisissituaties? Bel of mail ons. We denken graag met je mee.
FAQ
Waarom is een omgevingsanalyse belangrijk bij festivals?
Een omgevingsanalyse helpt je om grip te houden op de sfeer, veiligheid en beeldvorming tijdens een festival, waardoor je direct kunt bijsturen waar nodig.
Hoe wordt een omgevingsanalyse tijdens een festival uitgevoerd?
We monitoren diverse bronnen zoals nieuwsmedia, social media (waaronder X), livestreams en reacties online, en geven op basis hiervan advies en updates aan het organiserende team.
Wat is het verschil tussen een omgevingsanalyse bij een crisis en een festival?
Bij een festival heb je, in tegenstelling tot een crisis, de luxe van voorbereidingstijd, waardoor heldere afspraken en scenario’s vooraf kunnen worden besproken en tooling klaargezet.
Omgevingsanalyse
Offline bronnen gebruiken in je omgevingsanalyse
Soms vergeten we dat de beste bronnen heel dichtbij zijn en zich helemaal niet online uiten wanneer er iets aan de hand is.
Een simpel voorbeeld: wanneer je als werkgever een e-mail naar je medewerkers stuurt over een verandering in de arbeidsomstandigheden met het verzoek om te reageren via een reply, haast je dan naar het koffieapparaat. Dáár hoor je écht wat de collega’s ervan vinden.
In deze digitale wereld vergeten we soms hoe waardevol informatie uit de ‘echte’ wereld kan zijn. Stel je voor: er gebeurt iets onverwachts. Hoe kom je dan aan de juiste informatie? Er is een schat aan informatie te vinden op plekken waar je misschien niet meteen aan denkt. Een opvanglocatie, een informatiestand of zelfs een biertent op een evenement kunnen waardevolle bronnen zijn. En weet je wat zo mooi is? Deze groepen kun je op ieder moment in kaart brengen. Je kunt een zogenoemde offline bronnenatlas gewoon voorbereiden.
Waar vind je offline bronnen, en vooral: hoe gebruik je ze op een slimme manier? Als analist kun je met de juiste voorbereiding deze informatie makkelijker verzamelen en verwerken. Door een goede balans te vinden tussen offline en online informatie krijg je uiteindelijk een veel completer beeld van wat er écht speelt.
Wil jij je omgevingsanalyse naar een hoger niveau tillen?
Bekijk onze tien tips voor een goede omgevingsanalyse, volg onze opleiding Omgevingsanalyse of neem contact met ons op zodat we samen kunnen kijken welke training, opleiding of workshop het beste bij jou past. Krijg de juiste tools in handen en combineer online én offline informatie tot een realistisch omgevingsbeeld met een 360-gradenperspectief.
Download onze hand-out
Deze hebben we speciaal gemaakt voor de workshop Omgevingsanalyse: offline & online bronnen op het VOGIN-congres van 6 februari.
Een persconferentie bij een ramp of incident
Wat is een persconferentie?
Wanneer er sprake is van een incident, zoals een grote brand of een datalek, hoor je al snel: er komt een persconferentie. Het lijkt het ultieme symbool van crisiscommunicatie. Maar wat is een persconferentie nu eigenlijk precies, en waarom is het zo’n belangrijk instrument?
Meer dan alleen een vragenkwartiertje
Een persconferentie is niet simpelweg een moment waarop journalisten vragen mogen stellen aan de bestuurder. In de kern is het een instrument voor de inwoners en betrokkenen die thuis op antwoorden wachten.
In een crisissituatie waarin informatie ontbreekt, ontstaan angst en speculatie namelijk razendsnel. Door letterlijk achter de microfoon te gaan staan, claim je als organisatie de regie over de informatievoorziening. Je laat zien dat er iemand aan het roer staat, ook als de uiteindelijke koers door de omstandigheden nog onduidelijk is.
De voorbereiding: scenario’s in plaats van scripts
Hoewel een persconferentie soms kan lijken op een geregisseerd toneelstuk, gaat het niet om het opzeggen van een ingestudeerd tekstje. Het gaat om scenariodenken. Een goede voorbereiding draait om de vraag wie het woord voert:
- De persoon met de inhoudelijke expertise voor de harde feiten.
- De burgemeester of eindverantwoordelijke van de organisatie voor de empathie en de verbinding met betrokkenen en getroffenen.
De setting moet autoriteit uitstralen, maar zonder afstandelijk te worden. Dat betekent: heldere taal, geen jargon en vooral een menselijke benaderin
Wat vertel je wel (en wat juist niet)?
Een veelgemaakte fout is wachten met informeren tot alle feiten honderd procent vaststaan. In een crisis is die tijd er simpelweg niet. De gouden regel is: vertel zo snel mogelijk wat je op dit moment weet, erken eerlijk wat je nog niet weet, en leg uit wat je doet om die informatie boven tafel te krijgen.
Daarnaast is een persconferentie pas echt waardevol als er een handelingsperspectief wordt geboden. Mensen hebben behoefte aan instructies of een concreet tijdstip voor de volgende update. Je bent daar immers om de samenleving of de betrokkenen te dienen.
Zelf aan de slag met crisiscommunicatie?
Effectieve crisisbeheersing begint bij een goede voorbereiding, nog voordat er sprake is van een werkelijke crisis. Bij V&R helpen we organisaties om regie te voeren onder hoogspanning.
Zakboek downloaden of bestellen?
In de handige pocket is alles verzameld mét tips van ervaren professionals. Lees meer over de handige pocket, de gratis PDF downloaden of een fysiek exemplaar bestellen.
Training of workshop?
Met onze training of workshop leer je alles wat erbij komt kijken: van techniek en locatie tot rolverdeling en interactie met journalisten. Geen theorie, maar direct toepasbare kennis om professioneel voorbereid te zijn. Klaar om jouw crisiscommunicatie naar een hoger niveau te tillen? Neem nu vrijblijvend contact met ons op!
FAQ
Wat is een persconferentie?
Een persconferentie is een georganiseerd informatiemoment waarbij een organisatie nieuws deelt met de media om de samenleving te informeren. In tijden van crisis is het hét instrument om regie te voeren over de beeldvorming en direct handelingsperspectief te bieden aan betrokkenen en inwoners.
Wie spreekt er tijdens een persconferentie bij een incident?
Meestal is dit een combinatie van een bestuurlijk verantwoordelijke (zoals een burgemeester of eindverantwoordelijkel) voor de empathie en verbinding, en een inhoudelijk expert (zoals een Commandant van Dienst) voor de feitelijke details van de crisisbeheersing.
Wat is het verschil tussen een persconferentie en een persverklaring?
Een persverklaring is een eenzijdige mededeling vanuit een organisatie, terwijl een persconferentie ruimte biedt voor interactie. In een crisis kies je voor een conferentie wanneer er behoefte is aan duiding en wanneer de dialoog met de samenleving via de media essentieel is om onrust te voorkomen.
Wanneer is het beste moment om een persconferentie te beleggen?
Wacht niet tot alle details bekend zijn, want in een informatievacuüm ontstaat speculatie. Plan een persconferentie zodra je de eerste betrouwbare feiten hebt en direct handelingsperspectief kunt bieden aan de betrokkenen.
De waarde van de rol van bevolkingszorg voor getroffenen.
Bij een ramp of incident zijn hulpdiensten zoals de politie, brandweer en GHOR direct zichtbaar aan het werk. Maar wat gebeurt er als de sirenes weg zijn? Gemeenten kunnen een cruciale rol spelen in de nafase van een ramp. Zij kunnen getroffenen ondersteunen bij hun herstel. Hen weer op weg helpen in de nieuwe realiteit na een ramp. Tijdens de Netwerkdag van VRBZO gaf Ingrid van Assouw, trainer en zelf ervaringsdeskundige, inzicht in deze rol en waarom het zo belangrijk kan zijn
De rol van de gemeente na een ramp: belangrijker dan je denkt.
Ook zonder een lokale ramp kan een gemeente een belangrijke rol in een nafase hebben. Ingrid benadrukte hoe belangrijk het is dat een gemeente betrokken blijft, ook wanneer de acute fase van een crisis voorbij is. Wat doe je als gemeente eigenijk de directe dreiging voorbij is, maar de impact voor de getroffenen nog steeds voelbaar is? Vragen zoals: “Moeten we opschalen?” en “Informeren we de burgemeester?” kunnen langskomen als er geen sprake is van een ramp die past in de regionale opschaling.
Het is belangrijk om snel te schakelen, maar vooral ook om een persoonlijk contact met de getroffenen op te bouwen. Een simpele boodschap zoals: “We zijn er voor jullie, wanneer jullie ons nodig hebben,” kan al het verschil maken. Getroffenen hebben zelf na een ramp of incident vaak geen idee waar ze hulp kunnen vinden.
De menselijke kant van bevolkingszorg.
Wat Ingrid vooral benadrukte, is de menselijke kant van de gemeentelijke hulp. Of het nu gaat om het organiseren van een herdenking, hulp bij papierwerk of simpelweg aandacht hebben voor praktische vragen; de gemeente is vaak de schakel die getroffenen door de moeilijkste tijd heen helpt. Ingrid deelde een persoonlijk verhaal over hoe de gemeente Tilburg haar familie direct na een ramp bijstond. Niet alleen kort na de gebeurtenis, maar ook op lange termijn bleef de gemeente betrokken. De kracht van informele lijntjes binnen een gemeente bleek van onschatbare waarde te zijn.
De onzichtbare, maar onmisbare rol van crisiscommunicatie.
Crisiscommunicatieadviseurs, woordvoerders en persvoorlichters spelen een cruciale rol, ook al zijn ze vaak minder zichtbaar dan andere hulpverleners. Hun werk helpt getroffenen om de controle terug te krijgen over wat er in de media over hen wordt gezegd. Ondersteuning in de vorm van crisiscommunicatie is essentieel voor de zelfredzaamheid en het herstelproces. Een vorm van regie krijgen over de media aandacht geeft getroffenen rust. Als je weet wat en wanneer er een krant of tv programma wat over jouw situatie gaat zeggen voelt minder belastend en ontregelend.
Ingrid verzorgt, samen met collega Bruce Jansen, een training “Praktische Nafase”. Beiden delen in deze training praktische persoonlijke ervaringstips, Ingrid vanuit haar rol als trainer crisiscommunicatie en Bruce vanuit zijn ervaring met bevolkingszorg. Zo nemen ze je mee in de thema’s en tijdlijnen die vrijwel altijd terugkeren in de nafase van een ramp. Zodat jouw gemeente al voorbereid is wanneer het erop aankomt.
Wil je meer weten over hoe V&R jou kan helpen? Neem dan contact met ons op of kom langs voor een kop koffie.
Enkele reacties naar aanleiding van de VRBZO Netwerkdag:
“Twee hele mooie en indrukwekkende verhalen. Het schudt je wakker en eyeopener.”
“De presentatie over nabestaanden en de brug bouwen pasten hier goed bij.”
“Ik vond het interessant om ons werk gekoppeld te zien aan incidenten in de praktijk. Weer zeer nuttige handvatten meegekregen.”
“Thema’s zoals Tripoli vind ik heel interessant omdat het je bewust maakt dat achter iedere casus een mens zit. Dat is iets wat op den duur wellicht uit het oog wordt verloren. Dus vooral dit soort thema’s blijven behandelen.”
“Goede crisiscommunicatie helpt getroffenen om controle te houden over hun verhaal in de media en ondersteunt hen in hun herstel. Dit draagt bij aan hun zelfredzaamheid na een ramp.”
Fake news als zand in de analyse raderen
Fake news als zand in de analyse raderen
Fake news, nepnieuws, hoax, geruchten en propaganda. Er wordt bijna dagelijks over gesproken op tv, social media of radio. Wat moet je hier nu mee als communicatieadviseur? En hoe herken ik dit als analist?
Nep of niet?
De term ‘fake news’ klinkt mooi maar is in werkelijkheid een containerbegrip. Verkeerde informatie is niet altijd fake news. Het kan hier bijvoorbeeld gaan om miscommunicatie, satire, framing, propaganda of een hoax. Verschillende begrippen waarbij het belangrijk is om deze goed te onderscheiden. Een burgemeester die ingaat op fake news, dit veroordeelt en verwijst naar een artikel op De Speld, kan op verontwaardigde reacties rekenen. In debatten verwijten deelnemers elkaar van fake news, terwijl ze dezelfde cijfers gebruiken. Hierbij gaat het dan ook niet om fake news maar om framing. Hoe het wel moet gaan? Een bestuurder moet verhelderen en stemt dit af met zijn of haar adviseur. En de communicatieadviseur baseert zijn advies op de analyse van de analist.
Herkennen kun je leren
Als analist breng je de vragen, gedragingen, emoties en meningen in kaart. Als analist word je ook steeds vaker geconfronteerd met de mix van fake news en framing. Er kan pas aan fact-checking gedaan worden als in de analyse goed wordt aangegeven wat de berichtgeving, de framing en het fake news is. Daarnaast wie de afzender is en wat het motief daarvan is.
Het herkennen van fake news of framing is niet eenvoudig, maar kun je zeker leren. Het begint met de bewustwording van je eigen kader en frame. Hoe kijk jij naar de wereld? De volgende stap is het herkennen van framing en patronen (bijvoorbeeld een zin als “Trap er niet in”). En tenslotte doet ook een analist (gedeeltelijk) aan fact-checking door onder andere de bron, afzender en het bericht te controleren. Beeld is hiervan een belangrijk onderdeel. Een foto lijkt een duidelijk beeld te schetsen, maar het kan een uitsnede zijn van een grotere foto. Hetzelfde onderwerp vanuit een andere hoek gefotografeerd geeft ook een ander beeld. Een filmpje hiervan kan wéér een ander beeld geven. En dan kan het beeld ook nog gemanipuleerd zijn.
Het herkennen van fake news of framing is niet eenvoudig, maar kun je zeker leren.
Het…
-
- herkennen van framing en patronen
- onderscheiden van feiten, meningen, geruchten en fake news
- óg beter kunnen duiden van informatie en gebeurtenissen
… brengt verdieping in de analyse en het advies én geeft daarmee dus ook een effectievere communicatiestrategie.
De Masterclass Geavanceerd Analyseren biedt handvatten en tips om dit te herkennen en te gebruiken in de analyse. Wil je hier meer over weten? Neem contact met ons op en we bespreken graag wat de mogelijkheden voor jouw organisatie zijn!
Risicocommunicatie en crisiscommunicatie: niet of maar en
Risicocommunicatie en crisiscommunicatie: niet of maar en
Over het algemeen zien we risicocommunicatie als de voorfase van een crisis. Maar, risicocommunicatie en crisiscommunicatie gaan juist hand in hand. Kijk mee aan de hand van de verschillende fases binnen een crisis.
Onder een crisis verstaan we: een situatie waarin een vitaal belang van de samenleving is aangetast of dreigt te worden aangetast. We kennen 25 crisistypes verdeeld in zeven thema’s. Bij de volgende crisistypes zien we dat communicatie over (mogelijke) risico’s belangrijk is en soms belangrijker dan communiceren over de crisis zelf:
-
overstromingen (en droogte)
-
natuurbrand
-
extreme weersomstandigheden
-
dierziekten en ziektegolven
-
verstoring van telecommunicatie en ICT
-
vitale infrastructuur
Normale fase: waarschuwen
In een normale situatie bevinden we ons in een fase waarbij risico’s sluimerend aanwezig zijn. We herkennen de risico’s wel, maar ze zijn er nog niet. In deze fase communiceren we hierover maar niet actief. We gebruiken dan bijvoorbeeld waarschuwings- of signaleringsmiddelen zoals waarschuwingsvlaggen of verkeerslichtmodellen. Hierbij geven de kleuren groen, oranje en rood aan in hoeverre het risico aanwezig is én wat je dan moet doen. Ondersteunend aan communicatie gebruiken we een issue-analyse, waarbij we kijken welke thema’s er onder de bevolking, media en opiniemakers leven.
Risicofase: handelingsperspectieven
Verandert de situatie, het wordt bijvoorbeeld warmer en droger in de natuur, dan is een risico nadrukkelijker aanwezig. Er is dan een kans op natuurbranden of droogte. De communicatie wordt dan nadrukkelijker en richt zich op handelingsperspectieven en het geven van feiten over deze risico’s. Voor communicatie kunnen we een issue-analyse gebruiken, maar in de praktijk wordt er vaker voor een omgevingsanalyse gekozen.
In de communicatie sluiten we al dichter aan bij crisiscommunicatie. Denk aan analyse op vragen die er leven, gedragingen, emoties en meningen. Dit is noodzakelijk voor een goede communicatie en om aan te sluiten op de perceptie en behoefte van inwoners, ondernemers en andere doelgroepen. Een goede doelgroepenanalyse is dan ook onontbeerlijk.
Crisisfase: communicatie gericht op de crisis
Soms gaan risico’s weer voorbij. Zo gaat het natuurbrandrisico over als het lange tijd gaat regenen. En soms komen we in de fase van een crisis. In de risicofase werd er al een omgevingsanalyse gemaakt. Dit proces kan voortgezet worden in de crisis. De omgevingsanalyses worden dan voor de crisisorganisatie gebruikt. Communicatie is dan vooral gericht op de crisis.
Herstelfase: terug naar de normale fase
Na afloop van een crisis, volgt de herstelfase. We gaan (langzaam) terug naar normaal. We communiceren over die herstelfase en alle maatregelen die daarbij komen. Maar dat niet alleen. Als de risico’s dreigend blijven en een nieuwe crisis niet uitgesloten is, blijven we in de risicofase en alert in de communicatie. De analyse is gericht op vragen en emoties maar vooral ook op gedragingen. Deze analyse is als een thermometer, waarbij de gevoelens van de samenleving in kaart worden gebracht.
Als de risico’s niet langer dreigend zijn, gaan we communiceren over de risico’s die weer sluimerend worden. Dit is de fase die uitermate geschikt is voor bewustwording. Over wat er kan gebeuren als risico’s een crisis worden en wat je dan als inwoner kunt doen. Bewustwording in combinatie met preventie. In de analyse kunnen we weer terug van een omgevingsanalyse naar een issue-analyse.
Conclusie
Risicocommunicatie en crisiscommunicatie worden vaak gezien als twee aparte disciplines. Juist het hand in hand laten gaan hiervan kan zorgen voor een goede overgang in fasen. En vooral voor het goed laten aansluiten van de communicatie op de belevingswereld buiten de muren van de crisisorganisatie, gemeenten en hulpdiensten.
Interne communicatie bij crises
Interne communicatie bij crises
“Waar zijn jullie toch druk mee?”
Crises, rampen en incidenten komen in alle soorten en maten. De ene dag is dit een brand bij een kwetsbaar object in je gemeente of een storing bij een toeleverancier. Op een ander moment heeft de hele organisatie er mee te maken, zoals een cyberincident of nu met corona.
Tweedeling binnen de organisatie
Wat betekent het voor een organisatie als een deel van de medewerkers bezig is met de crisis en voor het andere deel de alledaagse praktijk verder gaat? Is er begrip voor elkaar?
De (crisis)situatie kan invloed hebben op het dagelijkse werk. Zo verscheen er bij een gemeente tussen berichtgeving over de crisis plotseling een felicitatiebericht. Een tijdelijke tweedeling ontstaat niet alleen tijdens, maar ook na de crisis. Zo kreeg ik ooit een dag na een brand de vraag: “Waar zijn jullie nu nog druk mee? De brand was toch gisteren?”.
Betrek de hele interne organisatie
Binnen crisismanagement en crisiscommunicatie benoemen we de interne organisatie vaak als één doelgroep. “Denk ook aan de interne communicatie!”. Toch is het vaak een vergeten doelgroep en wordt communicatie als vanzelfsprekend gezien. Het is belangrijk om de interne organisatie echt mee te nemen in de communicatie. Niet alleen de directe collega’s die (mogelijk) een rol gaan spelen in de crisis. Ook de collega’s die indirect de gevolgen zullen merken.
Regelmatig zie ik in oefeningen dat het communicatieteam de mediastrategie bespreekt, maar de receptionist waar het eerste contact plaatsvindt vergeet. Breng de doelgroepen in kaart, zorg voor voldoende (proces)informatie, betrek collega’s bij de crisis, zorg voor draagvlak en deel met elkaar het juiste verhaal.
Training interne (crisis)communicatie
In de nieuwe training ‘Interne communicatie bij crises/rampen’ gaan deelnemers aan de slag met interne communicatie, een doelgroep-, netwerk- en impactanalyse en de strategie. Daarna besteden we aandacht aan scenariodenken, de nafase en nazorg. Ook komt de wettelijke verplichting van interne communicatie aan bod.
Met deze training leren de deelnemers over de impact van interne communicatie en hoe zij dit écht onderdeel maken van crisiscommunicatie.
Neem contact op voor meer informatie over deze training.
