Nafase in de praktijk

In 2025 organiseerden we voor de Veiligheidsregio’s Flevoland en Gooi en Vechtstreek een reeks workshops over de nafase. Samen keken we naar hoe de nafase georganiseerd is door de VR’s: welke handboeken en taakkaarten zijn beschikbaar en wie heeft welke verantwoordelijkheden tijdens en vooral na een afschaling?

Wat is de nafase bij een ramp of crisis?

De nafase is de periode die volgt direct na de acute fase van een incident of crisis. Waar de focus eerst lag op het bestrijden van het gevaar, draait de nafase om herstel, nazorg, schadeafwikkeling en maatschappelijke duiding. Het is het proces waarin een samenleving of organisatie probeert terug te keren naar de ‘normale’ situatie, terwijl de impact van het incident vaak nog lang voelbaar is.

Nafase lessen en nazorg bij crisisbeheersing

Leren van elkaars ervaringen

We onderzochten welke thema’s vrijwel altijd terugkomen en wat de rol van de (bron-)gemeente hierin is. Daarnaast keken we ook naar zaken die je al kunt oppakken voordat er sprake is van een incident. Het mooie van zo’n workshop met collega’s uit andere gemeenten is dat je ook van elkaars ervaringen leert én dat je elkaar leert kennen. Steeds opnieuw zagen we het belang van communicatie in de nafase. Een beproefd middel is het maken van een cirkel van betrokkenen, zodat je bij een incident altijd eerst met hen communiceert voordat je de buitenwereld opzoekt.

Geen opschaling, toch een nafase

Wat doen we als zich een incident voordoet met grote maatschappelijke impact, maar zonder een opschaling? Denk aan de moord op een 17-jarige vrouw in Amsterdam vorig jaar, een cyberincident of een groot incident in het buitenland waar mensen uit je gemeente bij betrokken zijn. Zaken met een grote impact waar direct actie nodig is.
Thema’s die bij een opgeschaald incident in de nafase verschijnen zijn in dit soort gevallen ook aan de orde: een persconferentie om onrust te beperken, een plaats om samen te komen en zorgen dat een spontaan bloemenmonument een (verkeers)veilige plek blijft. Kortom: het beperken van de schade als gevolg van het incident is ook hier van onmisbaar belang.

Ketenpartners en collega-gemeenten

Bij een incident ben je vrijwel nooit de eerste die zoiets meemaakt. Bedenk wie je kunt bellen binnen je netwerk; collega’s uit andere gemeenten hebben vaak praktische tips waar je zelf overheen kijkt. Ketenpartners zoals Stichting Salvage, Slachtofferhulp, het Rode Kruis of zoekteams melden zich vaak spontaan in crisistijd, maar in de ‘koude fase’ een kop koffie drinken om de banden aan te halen kan nooit kwaad.

Nazorg voor eigen collega’s

Breng bij het maken van je betrokkenencirkel ook in kaart welke eigen collega’s en teams meewerkten aan de crisis. Collegiale nazorg is bij geüniformeerde hulpverleners goed georganiseerd, maar voor Bevolkingszorg is dit nog niet overal het geval. Laagdrempelige aandacht voor elkaar direct na een incident (en wellicht een jaar later nog eens) is de basis. Vaak is een moment van gezamenlijk napraten of een luisterend oor al genoeg.

Hoe lang duurt een nafase?

Zowel in Enschede als Volendam zagen we het afgelopen jaar hoe een nafase 25 jaar later weer kan oplaaien. Zelfs zonder opschaling of directe kennis van het incident van destijds, moet je blijven nadenken over wat betrokkenen nodig hebben en hoe je als gemeente kunt ondersteunen. Dit vergt kennis van nafase-thema’s in combinatie met gevoel voor de lokale gemeenschap. Met andere woorden: de duur van een nafase varieert enorm. Terwijl de acute fase soms uren duurt, kan de nafase weken, maanden of zelfs jaren (zoals bij Enschede of Volendam) in beslag nemen.

Ook zonder formele opschalingsstructuur kun je als gemeente, hulpdienst en ketenpartner samenwerken. Gezond verstand en kritisch blijven nadenken is de beste methode om schade te beperken, te herdenken en te blijven leren van incidenten.