terug naar het overzicht

Walter Janssen

Walter Janssen

walter@v-r.nl
06-45623973

Kennispunt

Noodverordening? Nee!
Nieuws

Noodverordening? Nee!

woensdag 31 mei 2017 - Walter Janssen

De laatste tijd is het woord ‘noodverordening’ bijna dagelijks in het nieuws. De keuzes die gemeenten moeten maken in crisistijd, maakt dat op deze momenten te pas en te onpas naar het middel noodverordening wordt gegrepen. Zelfs bij de stranding van levende grote walvisachtigen wordt het middel noodverordening niet geschuwd.


Wat is een noodverordening precies?
Een noodverordening is een algemeen verbindende voorschrift voor de handhaving van de openbare orde tijdens:

  • Oproerige bewegingen
  • Ernstige wanordelijkheden
  • Rampen 

De burgemeester heeft hierin het alleenrecht te beslissen en te besluiten. Hij is dan wetgever en uitvoerder in één (Trias Politica).


Grondrechten
De burgemeester mag en kan een verordening maken die niet langs de weg van de democratie is vastgesteld. Normaal worden verordeningen gemaakt door de gemeenteraad. De noodverordening is hierop is dus een uitzondering.

Met de noodverordening kan de burgemeester bepaalde wetten en zelfs grondrechten opzij zetten. Bepaalde, niet alle. Zo is het niet mogelijk om op basis van een noodverordening een woning te kunnen betreden. Het niet betreden van een bepaalde openbare omgeving kan wel weer met een noodverordening bereikt worden. Ook is het niet mogelijk om via de noodverordening bewoners te verplichten ramen en deuren te sluiten (van de woning).

Soms lijkt de burgemeester de wet in formele zin meer kracht te willen geven in de noodverordening, echter is dit niet altijd nodig. Een voorbeeld hiervan is verbieden van slag- en steekwapens in de noodverordening. Dit heeft geen toegevoegde waarde want het dragen van slag- en steekwapens is al verboden bij wet (Wet wapens en munitie).

Eisen die gesteld zijn aan de noodverordening zijn in drie categorieën samen te vatten, te weten:

  • proportionaliteit
  • subsidiariteit
  • handhaafbaarheid

Naar mijn mening maakt het niet voldoen aan één van deze zaken dat de noodverordening een ‘niet toepasbaar’ middel is. Ik onderbouw kort  waarom ik dat vind.


Proportionaliteit
Als er een ander, minder zwaar middel ingezet kan worden voor het verhelpen van het probleem, dan zal deze te allen tijde moeten worden toegepast. Bijvoorbeeld het afgelasten van een evenement. Zijn de gewone middelen en instrumenten voor een gemeente en of politie toereikend, dan dus geen noodverordening! Verder zal ook altijd gekeken moeten worden of de inzet van een noodverordening wel naar verhouding is met het doel. Hierover valt natuurlijk te discussiëren, maar het kanon-en-mug- principe geldt hier zeker.


Subsidiariteit
Sommigen van u kent vast het Détournement de pouvoir: het verbod op het gebruik van middelen en instrumenten voor een ander doel dan waarvoor ze zijn bestemd. De ervaring leert dat een aantal burgemeesters hier minder stipt in is. Burgemeesters passen de noodverordening toe zonder eerst gekeken te hebben naar of de noodverordening toepasbaar is op de ontstane situatie. Ze nemen vaak het standpunt in: ‘als het werkt, dan werkt het’.


Handhaafbaarheid
Als een noodverordening wordt ingezet moet worden gekeken naar de mate van handhaafbaarheid. Het niet handhaven van de noodverordening maakt dat de noodverordening, juist gericht op het doen of nalaten van handelen, een loze regel wordt (denk aan de asbestbranden in de Jachthaven Roermond). De verordening gebruiken als afschrikwekkend middel is een optie. Sommige wetten zijn hierop gebaseerd, maar als we dan zeker weten dat niet gehandhaafd wordt, zal het een papieren tijger worden en zoals we allen weten, papieren tijgers bijten niet!


Wanneer zet je een noodverordening in? 
Het inzetten van een noodverordening vormt een belangrijk sluitstuk van de openbare orde en bevoegdheden van de burgemeester. Wanneer blijkt dat de noodverordening geen passend middel was, zal de burgemeester zijn standpunt achteraf moeten verdedigen en zijn verantwoordelijkheid moeten nemen richting gemeenteraad of rechter. Het gevaar is aanwezig dat wanneer de gemeenteraad de nodige alertheid en kritische reflectie mist de burgemeester veel macht in handen krijgt.


Ik ben dan ook van mening dat zeer terughoudend moet worden omgegaan met het inzetten van de noodverordening. Vaak zijn zeer goede, andere, minder zwaarwegende middelen mogelijk die vaak tot hetzelfde of soms tot een beter resultaat komen. Hiervoor is meer kennis en tegensprekingskracht nodig om tot dit doel te komen.

Praktijkvoorbeeld

Burgemeester Veldhoven verbiedt conferentie met omstreden Eritreeër na demonstraties. Klik hier voor een duidelijke en gemotiveerd voorbeeld door de voorzieningenrechter. De burgemeester had voldoende gemotiveerd dat minder zware bevoegdheden geen uitkomst zouden bieden.

Inspiratie gehaald uit:

  • Uit nood geboren, Constitutionele verandering in tijden van crisis. Rede uitgesproken bij de aanvaarding van het ambt van hoogleraar Algemene rechtsleer aan de Faculteit der Rechtsgeleerdheid van de Universiteit van Amsterdam op vrijdag 8 november 2013 door Marc de Wilde.

  • Hoofdstukken openbare-orderecht, AA, Nijmegen 2015.

terug naar het overzicht

Reageren

terug naar het overzicht