terug naar het overzicht

Kennispunt

Aanslagen in Frankrijk en Duitsland: wat als dit in jouw gemeente gebeurt?
Nieuws

Aanslagen in Frankrijk en Duitsland: wat als dit in jouw gemeente gebeurt?

dinsdag 26 juli 2016 - V&R

De afgelopen weken zijn verschillende steden in Europa opgeschrikt door aanslagen. De gebeurtenissen in Nice tijdens de nationale feestdag (quatorze juillet), een 17-jarige Afghaanse jongen die passagiers van een regionale trein bij het Beierse Würzburg met een bijl en mes te lijf ging, een bomaanslag in een wijnbar in het Duitse Ansbach en de schietpartij in München (dader werd niet gedreven door terrorisme). Uit de wekelijkse peiling van Maurice de Hond bleek dit weekend dat 41 procent van de Nederlanders de kans (vrij) groot acht dat er een aanslag in Nederland gaat plaatsvinden. Tijdens evenementen, zoals Sensation en de Gaypride, worden dan ook extra maatregelen getroffen en ook de Nijmeegse Vierdaagse en het vuurwerk in Rotterdam tijdens oud en nieuw hadden te maken met dreigingen. Gelukkig is er nog niets gebeurd. Maar wat nu als dit jouw gemeente treft?


Aanslag en jouw rol als gemeente

Laten we de schietpartij in München als uitgangspunt nemen. ‘s Avonds wordt jouw gemeente opgeschrikt. Het lijkt erop dat de aanslag is gepleegd door een dader met een religieus motief. Uit de omgevingsanalyse blijkt dat niet alleen inwoners uit jouw gemeente, maar uit heel Nederland geschrokken zijn van de gebeurtenis en zich afvragen wat dit betekent. Ook de internationale pers duikt er bovenop. Niet alleen de burgemeester, maar ook de minister president krijgt vragen. Wie heeft dan welke verantwoordelijkheid en wat mag je wel en niet doen? De verantwoordelijkheden blijven zo goed als gelijk bij een niet-terreur crisis, er komen alleen andere partners bij: 

  • De burgemeester (en in een acute situatie de hulpdiensten) blijft verantwoordelijk voor de openbare orde en veiligheid. Gaan we het stadscentrum ontruimen of niet? Moet het busvervoer worden stilgelegd? Hoeveel risico mogen de hulpverleners lopen? 
  • Het Openbaar Ministerie is verantwoordelijk voor het strafrechtelijk handhaven van de rechtsorde, zoals het bekendmaken van achtergrond van verdachte(n). Over het motief communiceer je dus als gemeente niet, tenzij het OM hier al over communiceert.
  • Het NCTV zal op landelijk niveau bepalen welke maatregelen er nodig zijn om de gevolgen van een terreurdaad te beperken. Het Nationaal Kernteam Crisiscommunicatie (NKC, actief in de koude fase) of het Nationaal Crisiscentrum (NCC, actief in de warme fase) is hierbij aanspreekpunt voor het team crisiscommunicatie. 


Als we dit vertalen naar een aanpak voor communicatie, is het belangrijk als gemeente het volgende te doen: 

  • Verdeel de taken als teamleider en stem af met het NCTV en het OM over de woordvoeringslijn en de bestuurlijk gevoelige onderwerpen (SISOS: slachtofferaantallen, identiteiten, schade, oorzaak en scenario’s). Uitgangspunt daarbij is dat je communiceert over je eigen verantwoordelijkheid die je hebt als gemeente. 
  • Monitor direct de situatie. Voor de gemeente ligt daarbij allereerst de focus op hoe jouw inwoners daarover denken, pas daarna hoe de rest van Nederland/de wereld hier over denkt.
  • Zorg dat pers- en publieksvoorlichting eerst focust op de communicatiestrategie schadebeperking (wat wel/niet te doen). Op deze manier kan je voorkomen dat er extra slachtoffers vallen. Bijvoorbeeld: blijf binnen of ga naar binnen. Het openbaar vervoer wordt stilgelegd. Taxichauffeurs krijgen de melding niemand op te pikken. Ga vervolgens aan de slag met de strategieën informatievoorziening en betekenisgeving. Focus ligt hierbij op openbare orde en veiligheid. Hierbij hanteer je de ‘gebruikelijke uitgangspunten’ voor crisiscommunicatie. Dus vertel wat je doet: hulpverlening bij het winkelcentrum heeft prioriteit. Openbaar vervoer wordt stilgelegd en voor mensen die hierdoor stranden, worden opvanglocaties geopend. Vertel wat je wel en niet weet: we weten dat er geschoten is en dat er slachtoffers zijn, maar de ernst van de verwondingen en het aantal slachtoffers is nog niet bekend. En ontkracht waar mogelijk geruchten of zeg dat je ze onderzoekt: wij lezen ook de berichten over een tweede schietpartij, maar dit is bij ons niet bekend. De burgemeester kan een statement geven en/of later een persconferentie samen met politie en OM. Maak hierover afspraken met het NCTV, omdat de minister president in deze situatie vermoedelijk ook een statement zal geven. Verwijs vragen over het onderzoek door naar het OM.
  • Verwijs vragen over het dreigingsniveau en maatregelen in Nederland door naar het NCTV. 


Tweet van woordvoerder van de politie in München. 

 

Praktijkvoorbeelden

  • Trek niet te snel conclusies. Dit geldt zowel voor overheid als media en inwoners. Bij de aanslagen in Brussel sprak het crisiscentrum uit België over explosies in de luchthaven en de metro. Dit was wat zichtbaar was. Het woord terrorisme is pas later gebruikt. Ook werd opgeroepen om niet te speculeren. Adjunct-directeur van het Franse blad Paris Match, Régis Le Sommier, twitterde dat de aanslag in Nice was opgeëist door IS. Korte tijd later trok hij de tweet weer in, omdat het om onbevestigde, niet-officiële informatie ging. 
  • Marcus da Gloria Martins, woordvoerder van de politie in München, krijgt veel lof op zijn statement. Zijn stijl is rustig en bezonnen. Wanneer hij spreekt, voelt men zich geïnformeerd en als hij wat weglaat, kan iedereen dat begrijpen. Zijn eerste statement is hier te vinden: https://www.youtube.com/watch?v=9vXkRITw9oc 
  • Durf aan inwoners en media te vragen om bepaalde dingen niet te doen. Zo werd er tijdens de antiterreuractie in Brussel de oproep gedaan om geen beelden naar buiten te brengen. Dit leidde tot een hele lijst lollige kattenfoto’s en filmpjes onder de hashtag #brusselslockdown. In München vroeg de politie journalisten om niet naar de scholen te gaan waar de slachtoffers op zaten om mensen te interviewen. 

We hopen dat het niet gebeurt. Maar net zoals geldt voor andere crisissituaties: zorg dat je voorbereid bent. Ken je partners en de lokale en landelijke afspraken en oefen als (beleids)team.

terug naar het overzicht

Reageren

terug naar het overzicht